دور از ناآراميها - و لطمه نديده وسيله قبايل مسلمان - وجود داشت . بايد دانست كه بناهاى بست در سيستان مقر ژونبيل ، به‌ويژه قابل توجه بود . « 184 » اسپهان در مقابل ديلميان و تركان ظاهرا با 365 بارو حفاظت مىشد . « 185 » اين قلعه‌ها به‌هرحال بسيار مناسب ان بودند كه كوهستانهاى صعب العبور را كاملا سدّ كنند . جاى تعجب نيست كه بعدها اعراب و سپس ايرانيان مسلمان به عنوان نماينده حكومتهاى قانونى كوشيدند حتىالامكان بسيارى از اين نقاط را در دست خود حفظ كنند . علاوه بر آن برخى نقاط تدافعى جديد از اين نوع نيز ساخته مىشد . به‌ويژه در مرزهاى نسبتا باز سرحدات شمال شرقى در خراسان - محل قديمى هجوم قبايل چادرنشين آسياى ميانه - و سپس در قفقاز ، همواره قلعه‌هاى جديدى احداث مىگرديد . « 186 » استفاده نظامى از اين نواحى ، ايجاد راههاى كوهستانى ، پلها و آب‌انبارها ( مثلا توسط رئيس كردان بدر بن حسنويه سال 386 ه / 996 م ) « 187 » را ايجاب مىكرد . در بعض جاها حكّام به اين فكر مىافتادند كه رديفى منظّم از باروها و جايگاههاى نگهبانى ( ايوانات - خانى ؛ رباط ) ، حتى در بيابانها - « 188 » نظير آنچه در مرزهاى شمال شرقى خوارزم در مقابل اغزها ساخته شده بود - احداث كنند . « 189 » در

--> - احسن التقاسيم ، ص 272 ( قرن 4 ه / 10 م ) . ( 184 ) . يعقوبى : كتاب البلدان ، ص 281 . ( 185 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 363 ، 369 ( 186 ) . Leontios 38 ( سال 98 ه / 717 م به‌وسيله اعراب در دربند قفقاز ) ؛ طبرى : تاريخ 3 ، ص 1172 ( بين اردبيل و برزند در جنگ عليه پاپك ) ؛ همچنين حتى بعدها : سال 560 ه ج 1165 م حوالى قزوين : راوندى راحة الصدور ، ص 289 . ( 187 ) . روذراورى : ذيل تجارب الامم ، ص 290 . ( 188 ) . طبرى : تاريخ 2 ، ص 1504 : سمعانى : كتاب الانساب ذيل رباطى ( سال 110 ه / 728 م حاكم خراسان ) : Barthold , vorl . 191 ; Barthold , Turk . 189 . ( 189 ) . Tolstov , civ 249 ( با نقشه ص 248 و توضيحاتى بر روى نقشه بزرگ رنگى كتاب ) . رجوع كنيد همچنين به : كتاب الاغانى / بولاق ، ج 13 ، ص 64 .